بلاگ
آیا اروپا لیوان‌های یکبارمصرف را ممنوع کرده است؟
اگر درباره ممنوعیت لیوان‌های یکبارمصرف در اروپا شنیده‌اید، احتمالا این سؤال برایتان پیش آمده که آیا استفاده از لیوان کاغذی در کافه‌ها و رستوران‌های اروپایی هم ممنوع شده است. پاسخ کوتاه این است: خیر، اتحادیه اروپا همه لیوان‌های یکبارمصرف را ممنوع نکرده است؛ اما برای برخی محصولات محدودیت‌های مشخصی در نظر گرفته و الزامات تازه‌ای برای بسته‌بندی و مدیریت پسماند وضع کرده است.
تفاوت میان لیوان پلاستیکی، لیوان کاغذی دارای پوشش پلاستیکی و لیوان قابل استفاده مجدد در این مقررات اهمیت زیادی دارد. به همین دلیل، برای درک درست قوانین اروپا باید به جنس محصول، نحوه استفاده از آن و نوع محدودیتی که قانون تعیین کرده است توجه کنیم. در این مقاله بررسی می‌کنیم که اتحادیه اروپا دقیقاً چه محصولاتی را محدود کرده، لیوان‌های کاغذی چه وضعیتی دارند و مقررات جدید بسته‌بندی چه پیامدهایی برای کافه‌ها، رستوران‌ها و تولیدکنندگان لیوان یکبارمصرف خواهند داشت.
آیا اتحادیه اروپا استفاده از لیوان‌های یکبارمصرف را ممنوع کرده است؟
اتحادیه اروپا در سال ۲۰۱۹ دستورالعملی با عنوان «دستورالعمل پلاستیک‌های یکبارمصرف» (Single-Use Plastics Directive) تصویب کرد. هدف این دستورالعمل کاهش اثرات زیست‌محیطی محصولات پلاستیکی یکبارمصرف، به‌ویژه آلودگی محیط‌زیست و دریاها، است. این قانون تمام محصولات یکبارمصرف را به‌طور یکسان ممنوع نمی‌کند. در عوض، برای گروهی از محصولات محدودیت عرضه در بازار تعیین کرده و برای گروه‌های دیگر اقداماتی مانند کاهش مصرف، برچسب‌گذاری، مسئولیت تولیدکننده و مدیریت پسماند را در نظر گرفته است.
برای مثال، عرضه لیوان‌های نوشیدنی ساخته‌شده از پلی‌استایرن منبسط‌شده (EPS) در بازار اتحادیه اروپا ممنوع شده است. این محدودیت شامل همه لیوان‌های پلاستیکی یا همه لیوان‌های یکبارمصرف نمی‌شود. بنابراین، وقتی از ممنوعیت لیوان‌های یکبارمصرف در اروپا صحبت می‌کنیم، باید میان ممنوعیت یک گروه مشخص از محصولات و مقرراتی که مصرف یا مدیریت سایر محصولات را محدود می‌کنند، تفاوت قائل شویم.
قوانین اتحادیه اروپا درباره لیوان‌های یکبارمصرف دقیقاً چه می‌گویند؟
دستورالعمل پلاستیک‌های یکبارمصرف، محصولات مختلفی را بر اساس جنس و کاربردشان بررسی می‌کند. لیوان‌های نوشیدنی نیز در این چارچوب قرار دارند، اما همه آن‌ها مشمول یک نوع محدودیت نیستند.
۱. لیوان‌های ساخته‌شده از پلی‌استایرن منبسط‌شده
پلی‌استایرن منبسط‌شده یا EPS نوعی پلاستیک سبک و فوم‌مانند است که در برخی ظروف و بسته‌بندی‌ها استفاده می‌شود. لیوان‌های نوشیدنی ساخته‌شده از این ماده در گروه محصولاتی قرار دارند که عرضه آن‌ها در بازار اتحادیه اروپا ممنوع شده است. این ممنوعیت را نباید به تمام انواع پلیمرها یا تمام لیوان‌های پلاستیکی تعمیم داد؛ قانون، گروه مشخصی از محصولات را هدف قرار داده است.
۲. لیوان‌های پلاستیکی یکبارمصرف
لیوان‌های پلاستیکی یکبارمصرف خارج از گروه ممنوع‌شده نیز ممکن است مشمول الزامات دیگری باشند. این الزامات با هدف کاهش مصرف، اطلاع‌رسانی درباره وجود پلاستیک، مدیریت پسماند و افزایش مسئولیت تولیدکنندگان طراحی شده‌اند. در نتیجه، مجازبودن یک محصول به معنای معافیت آن از تمام مقررات زیست‌محیطی نیست.
۳. لیوان‌های کاغذی دارای پوشش پلاستیکی
یکی از نکات مهم این مقررات آن است که پایه کاغذی محصول به‌تنهایی تعیین‌کننده وضعیت حقوقی آن نیست. اگر لیوان کاغذی دارای لایه یا پوشش پلاستیکی باشد، ممکن است در تعریف محصول پلاستیکی یکبارمصرف قرار بگیرد. کمیسیون اروپا در راهنمای به‌روزشده خود در سپتامبر ۲۰۲۶، لیوان‌های کاغذی دارای پوشش پلاستیکی را نیز در میان نمونه‌های مشمول دستورالعمل معرفی کرده است. این موضوع درباره پوشش‌های پلاستیکی زیست‌پایه یا زیست‌تخریب‌پذیر نیز اهمیت دارد. پس عبارت «لیوان کاغذی» لزوما به معنای «محصول خارج از مقررات پلاستیک‌های یکبارمصرف» نیست.
آیا لیوان کاغذی هم در اروپا ممنوع شده است؟
خیر. نمی‌توان گفت اتحادیه اروپا تمام لیوان‌های کاغذی را ممنوع کرده است. بااین‌حال، نمی‌توان همه آن‌ها را نیز به‌طور خودکار از مقررات پلاستیک‌های یکبارمصرف مستثنا دانست. برای ارزیابی وضعیت یک لیوان باید به ساختار واقعی آن توجه کرد. لیوانی که بدنه کاغذی و پوشش پلاستیکی دارد، از نظر مقررات می‌تواند با محصولی که هیچ جزء پلاستیکی ندارد متفاوت باشد. در اینجا سه مفهوم را باید از هم جدا کنیم:
- لیوان کاغذی دارای پوشش پلاستیکی: ممکن است مشمول الزامات دستورالعمل پلاستیک‌های یکبارمصرف باشد.
- لیوان دارای پوشش پلاستیکی زیست‌تخریب‌پذیر یا زیست‌پایه: این ویژگی به‌تنهایی آن را از شمول دستورالعمل خارج نمی‌کند.
- لیوان فاقد پلاستیک: وضعیت آن باید بر اساس ترکیب واقعی محصول و سایر مقررات مربوط بررسی شود؛ نبود پلاستیک به معنای معافیت از تمام قوانین بسته‌بندی نیست.
برای کافه‌ها و کسب‌وکارهایی که از لیوان‌های کاغذی استفاده می‌کنند، این تفاوت اهمیت دارد. انتخاب محصول صرفا بر اساس ظاهر کاغذی آن، برای نتیجه‌گیری درباره انطباق با مقررات کافی نیست.
تفاوت لیوان کاغذی با پوشش پلاستیکی و لیوان بدون پوشش پلاستیکی چیست؟
لیوان کاغذی برای نگهداری نوشیدنی، به‌ویژه نوشیدنی‌های گرم، باید ویژگی‌های متناسبی از نظر مقاومت، دوام و جلوگیری از نشت داشته باشد. به همین دلیل، برخی لیوان‌های کاغذی با لایه‌ای از مواد پلیمری پوشش داده می‌شوند. این پوشش می‌تواند بر قابلیت بازیافت، شیوه تفکیک پسماند و وضعیت محصول در چارچوب مقررات اثر بگذارد.
| ویژگی | لیوان کاغذی دارای پوشش پلاستیکی | لیوان فاقد پوشش پلاستیکی |
|---|---|---|
| ترکیب محصول | کاغذ به همراه پوشش پلیمری | فاقد پوشش پلاستیکی، بر اساس مشخصات محصول |
| وضعیت احتمالی تحت دستورالعمل پلاستیک‌های یکبارمصرف | ممکن است مشمول باشد | در صورت نبود پلاستیک، از این جهت متفاوت است |
| بازیافت | به زیرساخت و فناوری مناسب برای جداسازی مواد بستگی دارد | به سایر اجزا، آلودگی و امکانات بازیافت بستگی دارد |
| ارزیابی زیست‌محیطی | نیازمند بررسی ترکیب، مصرف و پایان عمر محصول | نیازمند بررسی کل چرخه عمر و روش دفع |
نباید صرفا بر اساس این جدول نتیجه گرفت که یک نوع لیوان در همه شرایط از نظر زیست‌محیطی بهتر است. برای چنین مقایسه‌ای باید عواملی مانند مواد اولیه، انرژی تولید، حمل‌ونقل، امکان جمع‌آوری و بازیافت و میزان استفاده از محصول بررسی شوند.
آیا لیوان‌های زیست‌تخریب‌پذیر از قوانین اروپا معاف هستند؟
خیر، چنین معافیتی را نمی‌توان به‌صورت کلی در نظر گرفت. اصطلاحاتی مانند «زیست‌تخریب‌پذیر»، «زیست‌پایه» و «قابل کمپوست» معانی یکسانی ندارند. زیست‌پایه‌بودن به منشأ مواد اشاره می‌کند، درحالی‌که زیست‌تخریب‌پذیری به قابلیت تجزیه ماده در شرایط مشخص مربوط است. قابل کمپوست‌بودن نیز به شرایط و الزامات خاصی وابسته است.
اگر یک لیوان کاغذی دارای پوشش پلاستیکی زیست‌تخریب‌پذیر باشد، این ویژگی به‌تنهایی باعث خروج آن از محدوده دستورالعمل پلاستیک‌های یکبارمصرف نمی‌شود. از طرف دیگر، ادعای قابلیت کمپوست یا بازیافت باید با مشخصات فنی محصول و شرایط واقعی پردازش پسماند سازگار باشد. محصولی که در شرایط صنعتی قابل کمپوست است، لزوما در محیط طبیعی یا کمپوست خانگی به همان شکل تجزیه نمی‌شود. بنابراین، هنگام انتخاب لیوان برای کسب‌وکار، بهتر است به مشخصات فنی، مستندات انطباق و زیرساخت‌های دفع یا بازیافت در بازار هدف توجه شود، نه فقط به عبارت‌های تبلیغاتی روی بسته‌بندی.
مقررات جدید بسته‌بندی اتحادیه اروپا چه تغییری ایجاد می‌کنند؟
دستورالعمل پلاستیک‌های یکبارمصرف تنها بخش از چارچوب قانونی اروپا نیست. مقررات بسته‌بندی و پسماند بسته‌بندی (Packaging and Packaging Waste Regulation یا PPWR) نیز الزامات گسترده‌تری برای بسته‌بندی‌ها تعیین کرده است. این مقررات با شماره ۲۰۲۵/۴۰ در ژانویه ۲۰۲۵ منتشر شد و از ۱۲ اوت ۲۰۲۶ اجرای آن آغاز شده است؛ هرچند تاریخ اجرای الزامات مختلف یکسان نیست و برخی از آن‌ها در سال‌های بعد اعمال می‌شوند.
از اهداف این مقررات می‌توان به کاهش پسماند بسته‌بندی، تقویت قابلیت بازیافت، هماهنگ‌کردن الزامات در بازار اتحادیه اروپا و حرکت به سمت اقتصاد چرخشی اشاره کرد. برای صنعت بسته‌بندی، این تغییرات به معنای اهمیت بیشتر طراحی محصول، انتخاب مواد، مستندسازی و توجه به الزامات بازار مقصد است. بااین‌حال، نباید همه اهداف بلندمدت این مقررات را به‌عنوان الزام فوری و یکسان برای تمام لیوان‌ها معرفی کرد؛ هر ماده و نوع بسته‌بندی باید بر اساس ماده قانونی مرتبط و تاریخ اجرای آن ارزیابی شود.
نکته دیگر اینکه محدودیت‌های مشخص PPWR برای برخی بسته‌بندی‌های پلاستیکی یکبارمصرف در بخش خدمات غذا و نوشیدنی، از جمله ظروف و لیوان‌های یکبارمصرف برای مصرف در محل، به معنای ممنوعیت عمومی تمام لیوان‌های کاغذی نیست.
ظروف فومی بیرون‌بر
این قوانین چه معنایی برای کافه‌ها و تولیدکنندگان لیوان کاغذی دارند؟
برای کافه‌ها، رستوران‌ها و کسب‌وکارهای عرضه نوشیدنی، مقررات اروپا یک پیام روشن دارند: انتخاب بسته‌بندی باید با توجه به کاربرد محصول، ترکیب مواد و الزامات بازار انجام شود.
چند اقدام می‌تواند به تصمیم‌گیری بهتر کمک کند:
۱. مشخصات فنی لیوان را بررسی کنید. جنس بدنه، نوع پوشش داخلی، درب و سایر اجزا را بشناسید. ظاهر کاغذی محصول به‌تنهایی اطلاعات کافی درباره ترکیب آن نمی‌دهد.
۲. بازار هدف را در نظر بگیرید. الزامات قانونی ممکن است بر اساس کشور، نوع مصرف و تاریخ اجرای مقررات متفاوت باشند. محصولی که در یک بازار قابل عرضه است، لزوماً بدون بررسی بیشتر برای بازار دیگری مناسب نیست.
۳. ادعاهای زیست‌محیطی را مستند کنید. عباراتی مانند قابل بازیافت، زیست‌تخریب‌پذیر یا قابل کمپوست باید با ویژگی‌های واقعی محصول و شرایط مورد ادعا سازگار باشند.
۴. به کل چرخه عمر بسته‌بندی توجه کنید. مقاومت لیوان، جلوگیری از نشت، ایمنی تماس با مواد غذایی، امکان جمع‌آوری و نحوه مدیریت پسماند، همگی در ارزیابی محصول اهمیت دارند.
۵. تغییرات مقررات را پیگیری کنید. تولیدکنندگان و خریداران عمده باید تاریخ اجرای الزامات مربوط به محصول خود را از منابع رسمی بررسی کنند و تصمیم‌گیری را به تیترهای خبری درباره ممنوعیت کلی لیوان‌ها محدود نکنند.
آیا آینده لیوان‌های یکبارمصرف در اروپا به پایان می‌رسد؟
مقررات اتحادیه اروپا نشان می‌دهند که سیاست‌گذاری در حوزه بسته‌بندی به سمت کاهش پسماند، افزایش استفاده مجدد و بهبود قابلیت بازیافت حرکت می‌کند. این روند به معنای ممنوعیت فوری همه لیوان‌های یکبارمصرف نیست، اما می‌تواند بر طراحی، تولید و انتخاب آن‌ها اثر بگذارد. برای کافه‌ها، انتخاب بسته‌بندی مناسب باید با نوع سرو، نیاز مشتری، الزامات بهداشتی و قوانین بازار هدف هماهنگ باشد. برای تولیدکنندگان نیز شناخت ترکیب مواد و تغییرات مقررات اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. در چنین شرایطی، پرسش اصلی فقط این نیست که «آیا لیوان یکبارمصرف ممنوع می‌شود؟» بلکه این است که کدام محصول، با چه ترکیبی و برای چه کاربردی، با الزامات بازار مقصد سازگار است.
جمع‌بندی
اتحادیه اروپا همه لیوان‌های یکبارمصرف را ممنوع نکرده است. دستورالعمل پلاستیک‌های یکبارمصرف، عرضه گروه‌های مشخصی مانند لیوان‌های نوشیدنی ساخته‌شده از پلی‌استایرن منبسط‌شده را ممنوع می‌کند و برای سایر محصولات پلاستیکی یکبارمصرف الزامات دیگری در نظر می‌گیرد. لیوان‌های کاغذی دارای پوشش پلاستیکی نیز ممکن است مشمول این مقررات باشند؛ بنابراین، کاغذی‌بودن بدنه یا استفاده از پوشش زیست‌تخریب‌پذیر به‌تنهایی تضمین‌کننده معافیت نیست.
در کنار این دستورالعمل، مقررات جدید بسته‌بندی اتحادیه اروپا نیز از اوت ۲۰۲۶ وارد مرحله اجرا شده‌اند و الزامات آن‌ها به‌تدریج بر بخش‌های مختلف صنعت بسته‌بندی اثر می‌گذارد. برای کسب‌وکارهای حوزه نوشیدنی، بهترین رویکرد این است که به‌جای تکیه بر ادعای کلی «ممنوعیت لیوان یکبارمصرف»، جنس محصول، مشخصات فنی و الزامات قانونی بازار هدف را بررسی کنند.
